ครบทุกข้อควรรู้ ก่อนและหลัง ส่องกล้องทางเดินอาหาร

          การเตรียมตัวก่อนส่องกล้องทางเดินอาหาร อย่างเหมาะสมช่วยให้แพทย์มองเห็นเยื่อบุทางเดินอาหารได้ชัดเจนและลดปัจจัยที่อาจรบกวนการตรวจ โดยวิธีเตรียมจะแตกต่างกันระหว่างการส่องกล้องกระเพาะอาหารกับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ ทั้งเรื่องการงดน้ำและอาหาร การเตรียมลำไส้ รวมถึงการจัดการยาประจำตัว จึงควรปฏิบัติตามคำแนะนำเฉพาะที่ได้รับจากแพทย์เป็นหลัก

ทำความรู้จักการ “ส่องกล้องทางเดินอาหาร”

          การส่องกล้องทางเดินอาหาร เป็นการใช้กล้องขนาดเล็กตรวจดูเยื่อบุภายในทางเดินอาหาร เพื่อช่วยค้นหาความผิดปกติ และในบางกรณีสามารถเก็บชิ้นเนื้อหรือตัดติ่งเนื้อเพื่อส่งตรวจได้ สำหรับการตรวจแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่
🧐 ส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบน (Gastroscopy หรือ EGD) ตรวจหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร และลำไส้เล็กส่วนต้น โดยสอดกล้องผ่านทางปาก
🧐 ส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนล่าง (Colonoscopy) สอดกล้องผ่านทางทวารหนักเพื่อตรวจลำไส้ใหญ่และไส้ตรง รวมถึงอาจตรวจถึงลำไส้เล็กส่วนปลายได้ในบางราย

ก่อนส่องกล้องทางเดินอาหาร ควรแจ้งข้อมูลอะไรให้แพทย์ทราบ?

          ก่อนตรวจควรแจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา การตั้งครรภ์หรือสงสัยตั้งครรภ์ รวมถึงยาหรืออาหารเสริมที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด เช่น warfarin, DOACs, aspirin หรือ clopidogrel ไม่ควรหยุดยาเอง เพราะแพทย์ต้องพิจารณาความเสี่ยงเลือดออกจากหัตถการร่วมกับความเสี่ยงการเกิดลิ่มเลือดของแต่ละคน
          ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานหรือยากลุ่ม GLP-1 ควรแจ้งชื่อยา ขนาดยา และอาการทางระบบทางเดินอาหารให้แพทย์ทราบ ไม่ใช่ทุกคนต้องหยุดยาเหมือนกัน แต่แพทย์จะใช้การประเมินเป็นรายบุคคล โดยเฉพาะผู้ที่เพิ่งเพิ่มขนาดยา หรือมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน และท้องอืดมาก

เตรียมตัวก่อนส่องกล้องกระเพาะอาหาร

เตรียมตัวก่อนส่องกล้องลำไส้ใหญ่

หลังส่องกล้องทางเดินอาหาร ต้องดูแลตัวเองอย่างไร?

          หลังตรวจควรพักจนรู้สึกตัวดี หากได้รับยาระงับความรู้สึกควรมีผู้ดูแลพากลับบ้าน และปฏิบัติตามข้อจำกัดเรื่องการขับรถหรือกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ การเริ่มดื่มน้ำหรือรับประทานอาหารควรเป็นไปตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่เพิ่งส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบนหรือมีการตัดชิ้นเนื้อ/ติ่งเนื้อ เพราะข้อปฏิบัติอาจแตกต่างกันตามหัตถการที่ทำ

อาการหลังส่องกล้องแบบไหนพบได้ และแบบไหนควรรีบพบแพทย์?       

          หลังส่องกล้องอาจรู้สึกแน่นหรือท้องอืดเล็กน้อยจากลมที่ใช้ระหว่างตรวจ หรือระคายคอหลังส่องกล้องส่วนบน ซึ่งมักเป็นเพียงชั่วคราว แต่หากมีอาการปวดท้องหรือเจ็บหน้าอกรุนแรงหรือไม่ดีขึ้น หายใจลำบาก มีไข้ อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเลือดออกมาก หน้ามืด หรือเป็นลม ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนที่ต้องได้รับการประเมินอย่างทันท่วงที

          หัวใจสำคัญของการเตรียมตัวส่องกล้องทางเดินอาหาร คือการทำตามคำแนะนำไม่ว่าจะเป็นเรื่องการงดน้ำและอาหาร หรือการเตรียมลำไส้ให้พร้อม รวมถึงการแจ้งโรคประจำตัวและยาทุกชนิดแก่แพทย์ และไม่หยุดยาด้วยตนเอง หากมีอาการผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร เช่น ถ่ายเป็นเลือด อุจจาระดำ กลืนลำบาก ปวดท้องเรื้อรัง หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ รวมถึงมีความเสี่ยงต่อมะเร็งลำไส้ ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์เพื่อพิจารณาวิธีตรวจที่เหมาะสม