โลหิตจาง ในผู้ป่วยเบาหวาน
โรงพยาบาลเปาโล พหลโยธิน
18-ก.พ.-2564
 โลหิตจาง คือ ภาวะที่ร่างกายมีปริมาณเม็ดเลือดแดงน้อยกว่าปกติทำให้เกิดอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย มีสาเหตุได้หลายประการ สาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดก็คือภาวะขาดธาตุเหล็ก ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญสำหรับการสร้างเม็ดเลือดแดงของร่างกายในระยะที่มีภาวะโลหิตจางเล็กน้อย หรือผู้ป่วยที่มีโลหิตจางแบบค่อยเป็นค่อยไปทีละน้อยมักไม่มีอาการแสดงชัดเจน ผู้ป่วยก็อาจไม่รู้สึกว่าตัวเองมีอาการผิดปกติใดๆ ก็ได้

ในรายที่มีภาวะโลหิตจางมาก หรือเกิดขึ้นฉับพลัน ก็มักจะมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หน้ามืด มึนงง เวียนศีรษะ เบื่ออาหาร ถ้าเป็นมากอาจมีอาการใจหวิว ใจสั่นร่วมด้วย ผู้ที่มี
ภาวะโลหิตจางชัดเจนมักพบว่ามีอาการหน้าตาซีดเซียว ฝ่ามือซีด เล็บซีด เยื่อบุในเปลือกตา ริมฝีปาก และลิ้นซีดขาวกว่าปกตินอกจากภาวะขาดธาตุเหล็กแล้ว ภาวะโลหิตจางยังอาจเกิดจากสาเหตุอื่นเช่น
  • ภาวะขาดอาหาร หรือโปรตีนซึ่งเป็นองค์ประกอบร่วมกับธาตุเหล็กในการสร้างเม็ดเลือดแดง นอกจากภาวะซีดแล้ว ผู้ป่วยอาจมีอาการขาดอาหาร เช่น ผอมแห้ง เท้าบวม ผมแดง เป็นต้น
  • ธาลัสซีเมียเนื่องจากมีความผิดปกติทางพันธุกรรม ทำให้ร่างกายสร้างเม็ดเลือดแดงที่ผิดปกติ แตกสลายง่าย จึงมีอาการซีดเหลืองอย่างเรื้อรังมาตั้งแต่เล็ก มีหน้าตาแปลก ม้ามโต (คลำได้ก้อนที่บริเวณใต้ชายโครงซ้าย) พบมากในคนภาคอีสานและคนภาคเหนือ
  • โลหิตจางจากภาวะไขกระดูกฝ่อ หรือมะเร็งเม็ดเลือดขาวผู้ป่วยมักมีอาการซีดร่วมกับไข้ มีจุดแดงจ้ำเขียวตามผิวหนัง มีเลือดออกตามที่ต่างๆ เช่น เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน
  • ไตวายเรื้อรังผู้ป่วยมักมีอาการซีด อ่อนเพลียร่วมกับคลื่นไส้ เท้าบวม มักมีประวัติเป็นโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคไตมาก่อน


ภาวะโลหิตจางกับโรคเบาหวาน

ภาวะโลหิตจางในผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 อาจเป็นปัญหาที่ถูกมองข้าม เนื่องจากการศึกษาส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่การศึกษาถึงปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือด และหัวใจ ภาวะโลหิตจาง เป็นภาวะที่พบบ่อยในผู้ป่วยเบาหวานที่ไม่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีโรคหลอดเลือดหัวใจ หรือ โรคไตเรื้อรังร่วมด้วยปัจจัยหนึ่งที่สำคัญ และสัมพันธ์กับการเกิดภาวะโลหิตจางในผู้ป่วยกลุ่มนี้คือ การทำงานของไตบกพร่องการพบว่ามีภาวะโลหิตจาง และมีโรคไตเรื้อรังอย่างรวดเร็วเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อป้องกันการดำเนินของโรคดังกล่าว และผลแทรกซ้อนรุนแรงที่จะตามมาในประชากรกลุ่มนี้ อาการโลหิตจางที่สัมพันธ์กับโรคเบาหวานนั้นจะเกิดขึ้นทีละน้อย ยิ่งกินน้ำตาล หรือร่างกายเสื่อมไม่สามารถเผาผลาญพลังงานได้จากอาหารเมื่อใด กลไกนี้ก็จะเริ่มทันทีและใช้เวลาหลายปี จนทำให้ภาวะโลหิตจางจากการขาดโปรตีนเพิ่มความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ก่อนตรวจพบโรค ผู้ป่วยจะรู้ตัวว่ามีภาวะร่างกายปกติรบกวนชีวิตประจำวันอยู่ แต่ไม่ถึงกับต้องเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล เมื่อตรวจพบอีกครั้งอาการก็เป็นมากแล้วดังนั้น ในผู้ที่มีภาวะร่างกายผิดปกติก่อนเป็นโรคเบาหวาน และผู้ป่วยโรคเบาหวานนั้นจะมีภาวะแทรกซ้อนมาก และภาวะแทรกซ้อนดังกล่าวเกิดจากภาวะโลหิตจางจากการขาดโปรตีนเป็นสำคัญ ทำให้รักษาตัวไม่หายขาด หรือมีชีวิตการเป็นอยู่ไม่ดีขึ้น และที่สำคัญ อายุไม่ยืน มักจะมีภาวะไตวาย ต้องระวังในกรณีมีโรคมะเร็งอยู่ด้วย จึงต้องค้นหาสาเหตุให้พบ


วิธีการป้องกัน

มุ่งเน้นการควบคุมการกินแป้งและน้ำตาล และใช้ยาช่วยควบคุมเท่านั้น อย่ามองข้ามการกินโปรตีนที่มีคุณภาพ และต้องมีจำนวนโปรตีนที่เพียงพอกับโปรตีนทั้งสองระบบ คือ โปรตีนในกระแสเลือด และ โปรตีนสะสมในเซลล์

อ้างอิงข้อมูลจาก: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย

เครือข่ายคนไทยไร้พุง ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย

ชมรมเบาหวานในเด็กและวัยรุ่น

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
โรงพยาบาลเปาโล พหลโยธิน โทร. 0-2271-7000 ต่อ เบาหวานและเฉพาะโรค